Internalisatie: betekenis en toepassing

Een organisatie kan een regel invoeren, maar niet voorschrijven dat mensen die regel als hun eigen regel ervaren. Toch maakt dat verschil: volgt iemand een afspraak alleen als er iemand meekijkt, of omdat hij die zelf belangrijk vindt? Internalisatie beschrijft hoe een opgelegde regel, waarde of rol stap voor stap iets eigens kan worden.

Internalisatie is het proces waarin iemand een waarde, regel of rol die eerst van buiten kwam, gaandeweg als eigen gaat ervaren.

De zelfdeterminatietheorie beschrijft een glijdende schaal: van gedrag onder externe druk, via gedrag uit schuldgevoel, naar gedrag dat iemand zelf belangrijk vindt. Hoe vollediger de internalisatie, hoe stabieler het gedrag doorgaans blijft.

Internalisatie is het proces waarin iemand een waarde, regel of rol die eerst van buiten kwam, overneemt en gaandeweg als eigen gaat ervaren. Ryan en Deci omschrijven internalisatie als het opnemen van een waarde of regel, en integratie als de verdere stap waarin die regel voortaan uit iemands eigen zelfbeeld voortkomt (Ryan & Deci, 2000).

Het gaat om gedrag dat niet vanzelf aantrekkelijk is, zoals een veiligheidsprocedure. Twee mensen kunnen dezelfde regel even nauwkeurig volgen: de een vanwege een mogelijke sanctie, de ander omdat hij de regel zinvol vindt. Internalisatie is bovendien geleidelijk; een regel kan deels zijn overgenomen en toch als druk voelen.

In de sociale psychologie onderscheidde Herbert Kelman in 1958 drie processen van attitudeverandering: compliance (meegaandheid), identificatie en internalisatie (Kelman, 1958).

De uitwerking die nu het meest wordt gebruikt, komt uit de zelfdeterminatietheorie (self-determination theory) van Edward Deci en Richard Ryan. De deeltheorie organismic integration theory beschrijft vormen van extrinsieke motivatie en de omstandigheden die internalisatie bevorderen of belemmeren (Ryan & Deci, 2000; Deci & Ryan, 2000). Hun handboek uit 2017 wijdt er een apart hoofdstuk aan (Ryan & Deci, 2017). Empirisch werkten Ryan en Connell het continuüm uit door scholieren te vragen waarom ze bijvoorbeeld huiswerk maakten (Ryan & Connell, 1989).

De zelfdeterminatietheorie onderscheidt vier vormen van regulatie bij gedrag dat niet uit zichzelf aantrekkelijk is (Ryan & Deci, 2000; Deci & Ryan, 2000):

• Externe regulatie: je doet iets voor een beloning of om straf te vermijden.
• Geïntrojecteerde regulatie: je hebt de regel overgenomen zonder hem te aanvaarden en handelt om schuld of schaamte te vermijden of trots te voelen.
• Geïdentificeerde regulatie: je ziet de waarde van het gedrag in en vindt het persoonlijk belangrijk.
• Geïntegreerde regulatie: de regel past bij je andere waarden en je zelfbeeld; de meest volledige vorm van internalisatie.

Daarnaast bestaan amotivatie en intrinsieke motivatie (voldoening in de activiteit zelf), waarbij niets hoeft te worden overgenomen. Intrinsieke motivatie, identificatie en integratie heten samen autonome motivatie, externe en geïntrojecteerde regulatie gecontroleerde motivatie (Gagné & Deci, 2005). Introjectie komt dus van binnenuit en voelt toch als druk.

Ryan en Connell vonden in acht steekproeven van scholieren dat redenen die op de schaal naast elkaar liggen sterker samenhingen dan redenen verder uit elkaar. Geïntrojecteerde redenen hingen het sterkst samen met angstversterking na een tegenvaller; niet-externe redenen met meer gerapporteerde inzet (Ryan & Connell, 1989).

Een meta-analyse van 486 steekproeven met ruim 205.000 deelnemers ondersteunde de continuümordening grotendeels. Wel was geïntegreerde regulatie nauwelijks te onderscheiden van geïdentificeerde regulatie, en lag introjectie ongeveer even ver van externe als van geïdentificeerde regulatie (Howard e.a., 2017).

Voor werk vond een meta-analyse van 124 steekproeven dat intrinsieke motivatie het sterkst samenhing met welzijn en werkhouding en geïdentificeerde regulatie met prestatie. Introjectie had gemengde uitkomsten; externe regulatie ging samen met minder welzijn (Van den Broeck e.a., 2021). Dit onderzoek is grotendeels correlationeel: het toont samenhang, geen oorzaak.

Deci en Ryan beschrijven externe regulatie als slecht vol te houden en slecht over te dragen naar nieuwe situaties. Geïntrojecteerde regulatie houdt vaker stand, maar blijft volgens hen relatief instabiel (Deci & Ryan, 2000). Uit de theorie volgen drie redenen. Dit zijn interpretaties, geen afzonderlijk getoetste wetten:

• Het gedrag leunt op toezicht of schuldgevoel. Valt de controle weg of weegt andere druk zwaarder, zoals tijdsdruk, dan verliest de regel houvast.
• De context verandert. Omgevingen leveren volgens Ryan en Deci alleen autonome regulatie op als mensen zich er competent, verbonden en autonoom kunnen voelen (Ryan & Deci, 2000). Een nieuwe leidinggevende of reorganisatie kan dat wegnemen.
• De regel botst met andere waarden, bijvoorbeeld veiligheid met tempo. Dan kan een regel die eigen leek weer als opgelegd voelen.

Wat je vandaag meet, kan bij een volgende verandering dus verschuiven.

Voor wat een groep in het algemeen belangrijk vindt, zie Wat zijn waarden en visie van een doelgroep? en Wat zijn emotionele drijfveren van een doelgroep?.

De meest gebruikte aanpak komt van Ryan en Connell: mensen beoordelen bij een vraag als "Waarom doe je dit?" per reden hoe waar die voor hen is, en elke reden hoort bij een vorm van regulatie (Ryan & Connell, 1989). Voor werk, onderwijs, gezondheid en sport bestaan aangepaste vragenlijsten (self-regulation questionnaires).

De scores kun je apart gebruiken of combineren tot een relative autonomy index (RAI), een gewogen som waarin gecontroleerde redenen negatief en autonome redenen positief tellen (Deci & Ryan, 2000). Howard en collega's wijzen erop dat de gewichten weinig empirische onderbouwing hebben, dat zo'n verschilscore weinig betrouwbaar kan zijn en dat je niet meer ziet welke vorm van motivatie welk effect heeft. Multidimensionale scoringsmethoden voorspelden ongeveer 30 tot 40 procent meer variantie (Howard e.a., 2020).

Verder gaat het om zelfrapportage, is één meting een momentopname en beschrijven gemiddelden een groep, geen individu. Open associaties (Hoe meet je associaties?) kunnen laten zien welke betekenis mensen aan een regel geven; dat is een redactionele aanvulling, geen gevalideerd instrument.

In een laboratoriumexperiment van Deci, Eghrari, Patrick en Leone bevorderden drie factoren de internalisatie van een saaie maar belangrijke taak: een betekenisvolle uitleg, erkenning dat iemand de taak misschien niet interessant vindt, en nadruk op keuze in plaats van controle (Deci e.a., 1994). Met twee of drie factoren was de internalisatie geïntegreerd: meer tijd aan de taak ging samen met meer gerapporteerde waardering en vrijheid. Met nul of één factor was ze geïntrojecteerd: daar hing het gedrag negatief samen met die zelfrapportage (Gagné & Deci, 2005).

Voor organisaties zijn dit werkhypothesen, geen garanties:

• Leg de reden uit: welk probleem lost de regel op en waarom deze oplossing?
• Erken bezwaren, zoals tijd of gemak. Zie ook Wat zijn bezwaren in een doelgroepkaart?.
• Geef keuzeruimte waar die bestaat, bij een verplichte regel vaak in de manier van invoeren, en vermijd onnodig controlerende taal.

In een veldvoorbeeld van Gagné en Deci ging ervaren autonomie-ondersteuning van leidinggevenden samen met meer geïnternaliseerde motivatie voor een nieuw programma; samenhang, geen bewezen oorzaak.

Internalisatie bevorderen wordt manipulatie als mensen iets van harte moeten willen wat niet in hun belang is. Redactionele uitgangspunten:

• Eerlijke uitleg: geef de werkelijke redenen, ook als die minder overtuigend klinken.
• Bezwaren serieus nemen: is een bezwaar terecht, pas dan de regel aan en niet alleen de communicatie.
• Geen meting tegen individuen: verwerk motivatievragenlijsten anoniem of op groepsniveau, met duidelijke doelinformatie, vrijwillige deelname en aandacht voor de AVG.
• Verplicht blijft verplicht: bij veiligheidskritische regels vult internalisatie toezicht en technische maatregelen aan, maar vervangt ze niet.

Zie ook Neuromarketing en ethiek: welke afwegingen zijn belangrijk?.

1. Beschrijf de regel, waarde of rol en voor wie die geldt.
2. Bepaal je vraag: huidige redenen, verandering na een aanpassing of stabiliteit over tijd.
3. Kies een vragenlijst naar redenen en rapporteer de afzonderlijke schalen.
4. Voeg open vragen of associaties toe over betekenis en bezwaren.
5. Verzamel anoniem en noteer context zoals afdeling, dienst en toezicht.
6. Analyseer op groepsniveau en formuleer hypothesen.
7. Toets een aanpassing en meet opnieuw, ook na latere veranderingen.

Dit voorbeeld is fictief. Er zijn geen uitkomsten bekend.

Situatie en keuzevraag. Een fictief productiebedrijf voert in dat een machine bij elke storing eerst wordt vergrendeld voordat iemand ingrijpt. In de dagdienst wordt de regel goed nageleefd, in de nachtdienst met minder toezicht minder vaak. Volgen medewerkers de regel vooral vanwege controle, of zien ze zelf het belang?

Beschikbare informatie. Naleving per dienst en opmerkingen dat vergrendelen tijd kost.

Passende aanpak. Een korte anonieme vragenlijst met redenen, zoals "omdat ik anders een waarschuwing krijg" (extern), "omdat ik me schuldig zou voelen als er iets gebeurt" (geïntrojecteerd) en "omdat ik het belangrijk vind voor mijn veiligheid" (geïdentificeerd). Daarnaast een open prompt ("De vergrendelregel betekent voor mij…") en groepsgesprekken over bezwaren.

Mogelijke interpretatie. Overheersen externe redenen en gaan associaties vooral over tijdverlies, dan is een hypothese dat naleving afhangt van toezicht. Ook roosters of beschikbare sloten kunnen meespelen.

Vervolgstap. Uitleg over het risico, erkenning van de tijdskosten en meedenken over sneller vergrendelen; de regel blijft verplicht. Naleving per dienst en de vragenlijst zijn vooraf als uitkomstmaten vastgelegd en worden na enkele maanden herhaald.

• Naleving lezen als internalisatie: gedrag onder toezicht zegt weinig over de reden.
• Introjectie aanzien voor overtuiging: schuldgevoel drijft gedrag aan en voelt toch als druk.
• Alleen een index gebruiken: de RAI verbergt welke motivatievorm speelt.
• Eenmalig meten: internalisatie kan verschuiven bij nieuwe druk of context.
• Uitleg in plaats van een betere regel: terechte bezwaren los je zo niet op.

• Wel: beschrijven welke redenen in een groep overheersen en hypothesen formuleren over kwetsbare naleving.
• Niet: individueel gedrag voorspellen uit groepspatronen.
• Niet: uit samenhang afleiden dat een aanpassing internalisatie veroorzaakt; daarvoor is een vergelijkende opzet nodig.
• Niet: aannemen dat bevindingen uit onderwijs of laboratorium zonder meer gelden in jouw organisatie.

Internalisatie beschrijft hoe een opgelegde regel, waarde of rol iets eigens wordt. De zelfdeterminatietheorie ordent dat van extern via geïntrojecteerd en geïdentificeerd naar geïntegreerd, en meta-analyses ondersteunen die ordening grotendeels. Gedeeltelijke internalisatie is fragiel. Onderzoek daarom de redenen achter gedrag en ondersteun internalisatie met eerlijke uitleg, erkenning van bezwaren en echte keuzeruimte.